Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Czy ta jednostka z 1660 roku opisana jest jako karabinierzy czy może arkebuzerzy? Pytam, bo sama nazwa kojarzy się w tym okresie z armią francuską, a nie z naszą częścią Europy.
Kontakt tylko na maila
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Napisane karabinierzy. Może dlatego, że flinty te były nowocześniejsze niż stare arkebuzy. Miały dość krótką lufę i zamek kołowy. Wydaje mi sie, że jednostki te walczyły strzelając z konia, czyli jak arkebuzeria, nie po dragońsku, .
Jak znajdę coś więcej o ich sposobie walki dam znać. Niestety na Węgrzech niektóre instytucje jak Centalna Biblioteka Wojskowa już rozpoczęły święta, które będa trwały do 9 stycznia.
Nici z czytania.
Aleśmy wątek rozdmuchali![Very Happy :D](./images/smilies/icon_e_biggrin.gif)
Jak znajdę coś więcej o ich sposobie walki dam znać. Niestety na Węgrzech niektóre instytucje jak Centalna Biblioteka Wojskowa już rozpoczęły święta, które będa trwały do 9 stycznia.
![Neutral :|](./images/smilies/icon_neutral.gif)
Aleśmy wątek rozdmuchali
![Very Happy :D](./images/smilies/icon_e_biggrin.gif)
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Pytanie tylko czy słowo 'karabinierzy' było używanego dla ich określenia już w XVII wieku czy też jest to neologizm.sowabud pisze:Napisane karabinierzy. Może dlatego, że flinty te były nowocześniejsze niż stare arkebuzy. Miały dość krótką lufę i zamek kołowy. Wydaje mi sie, że jednostki te walczyły strzelając z konia, czyli jak arkebuzeria, nie po dragońsku, .
Kontakt tylko na maila
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
I nieco materiału ilustracyjnego (owe 'gnomy' o których kiedyś wspominaliśmy, linki z albumu Daniela Staberga):
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/19dw2.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00026pg.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00032ec.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/veresdarabont2it.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00046qw.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00064ut.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00099gk.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00087sg.jpg)
Załapali się też polscy i szkoccy najemnicy![Wink ;)](./images/smilies/icon_e_wink.gif)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00073go.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/19dw2.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00026pg.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00032ec.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/veresdarabont2it.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00046qw.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00064ut.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00099gk.jpg)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00087sg.jpg)
Załapali się też polscy i szkoccy najemnicy
![Wink ;)](./images/smilies/icon_e_wink.gif)
![Obrazek](http://i277.photobucket.com/albums/kk50/Dstaberg/TYW/Transylvanians/scan00073go.jpg)
Kontakt tylko na maila
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
tablica I
1 i 3 - Szeklerzy - lófő (polowa XVIIw)
2 - Szekler, główny człowiek XVIIw
4-5 - piechota szeklerska 1620 za Bethlena
6 - porucznik szeklerów, pol. XVIIw
tablica II
1-2 - Szeklerzy - lófő , ok. 1680
3 - konny strzelec (po naszemu chyba raczej arkebuzer), szekler, pol. XVIIw
4 - strzelcy szeklerscy, koniec XVII
tablica III
4 - hajduk, 1606
pod nim z 1 - niepełny opis, dodam potem
tablica IV
piechota nadworna, niebieskie draby
tablica V
1 - żołnierz zamku granicznego, koniec XVII
2-3 - hajducy, wojna XV-letnia
4-5 - hajducy, początek wieku XVII
tablica VI
1-2 - nadworna jazda wołoska lub mołdawska
3-4 - semeni, piechota wołoska
5 - lekki jeździec wołoski lub mołdawski
tablica VII
1-2 - zaciężni Niemcy Bethlena, 1621
3 - biały Niemiec Apafiego, 1671
4-6 - dodam potem, bo nie widzę
tablica VIII
1 - chorągiew polska z czasów Zygmunta Batorego
2 - pancerny, poł. XVII
3 - kozak, połowa wieku
4 - szkot, początek wojny XV-letniej
1 i 3 - Szeklerzy - lófő (polowa XVIIw)
2 - Szekler, główny człowiek XVIIw
4-5 - piechota szeklerska 1620 za Bethlena
6 - porucznik szeklerów, pol. XVIIw
tablica II
1-2 - Szeklerzy - lófő , ok. 1680
3 - konny strzelec (po naszemu chyba raczej arkebuzer), szekler, pol. XVIIw
4 - strzelcy szeklerscy, koniec XVII
tablica III
4 - hajduk, 1606
pod nim z 1 - niepełny opis, dodam potem
tablica IV
piechota nadworna, niebieskie draby
tablica V
1 - żołnierz zamku granicznego, koniec XVII
2-3 - hajducy, wojna XV-letnia
4-5 - hajducy, początek wieku XVII
tablica VI
1-2 - nadworna jazda wołoska lub mołdawska
3-4 - semeni, piechota wołoska
5 - lekki jeździec wołoski lub mołdawski
tablica VII
1-2 - zaciężni Niemcy Bethlena, 1621
3 - biały Niemiec Apafiego, 1671
4-6 - dodam potem, bo nie widzę
tablica VIII
1 - chorągiew polska z czasów Zygmunta Batorego
2 - pancerny, poł. XVII
3 - kozak, połowa wieku
4 - szkot, początek wojny XV-letniej
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Miałem po cichu nadzieję, że to przetłumaczysz, dzięki!
Dla niezorientowanych - Wojna Piętnastoletnia o której wspomniał Marcin to tzw. Długa Wojna, znana także jako Wojna Trzynastoletnia. Bardzo interesujący konflikt, acz niestety bardzo mało w Polsce znany.
Dla niezorientowanych - Wojna Piętnastoletnia o której wspomniał Marcin to tzw. Długa Wojna, znana także jako Wojna Trzynastoletnia. Bardzo interesujący konflikt, acz niestety bardzo mało w Polsce znany.
Kontakt tylko na maila
- Fromhold
- Général de Division
- Posty: 3383
- Rejestracja: poniedziałek, 1 marca 2010, 21:38
- Lokalizacja: obóz warowny
- Has thanked: 20 times
- Been thanked: 5 times
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Teraz dla odmiany nieco ikonografii wg E.Dahlbergha
Jerzy II Rakoczy ze świtą przed Karolem Gustawem podczas spotkania pod Modliborzycami 1657. Postać 'C' to Janos Kemeny, wódz armii siedmiogrodzkiej.
![Obrazek](http://img155.imageshack.us/img155/4368/siedmiogr1657.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
![Obrazek](http://img843.imageshack.us/img843/3466/siedmiogr1657a.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
Świta Rakoczego podczas oblężenia Brześcia Litewskiego
![Obrazek](http://img33.imageshack.us/img33/3853/siedmiogr16572brze.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
Jerzy II Rakoczy ze świtą przed Karolem Gustawem podczas spotkania pod Modliborzycami 1657. Postać 'C' to Janos Kemeny, wódz armii siedmiogrodzkiej.
![Obrazek](http://img155.imageshack.us/img155/4368/siedmiogr1657.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
![Obrazek](http://img843.imageshack.us/img843/3466/siedmiogr1657a.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
Świta Rakoczego podczas oblężenia Brześcia Litewskiego
![Obrazek](http://img33.imageshack.us/img33/3853/siedmiogr16572brze.jpg)
Uploaded with ImageShack.us
Są doskonałe figurki i modele. Są też doskonałe plany i materiały źródłowe, ale nigdy nie idzie to w parze.
http://fromholdblog.blogspot.com/
http://fromholdblog.blogspot.com/
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Wojska strażnicze – presidiarius
Wojska te były wystawiane w XVI wieku, kiedy działania wojenne przedłużały się. Powoływano je aby kraj (jego granice) przez dłuższy czas nie były zupełnie pozbawione osłony, zanim nie zbiorą się wojska komitackie, saskie i szeklerskie. Były to wojska zaciężne, ale nie miały stałego charakteru, tak jak wojska nadworne. Teoretycznie prawo nakazywało trzem głównym narodowościom siedmiogrodzkim wystawienie po 1000 jeźdźców. W 1543 roku powołano tak 1500 żołnierzy (po 500).
W początkowej fazie wojny XV-letniej w 1594 roku powołano ten rodzaj wojska specjalną ustawą. Finansowano go ze specjalnego podatku dodatkowego (węgierska specjalność – dzisiaj też takie są). Ze środków tych powołano nawet ponad 4000 ludzi. Ustawa zakazywała, aby z podatku specjalnego finansować wojska nadworne. Wojska te istniały jeszcze w 1602 roku, później nie ma o nich wzmianek – prawdopodobnie podatek specjalny zanikł i nie było z czego wojsk tych finansować.
Wyposażenie tej jazdy nie różniło się od innych zaciężnych, inna była ich geneza powstania i sposób finansowania.
Okresowe wojska zaciężne
Inaczej nazywano je wojskami polnymi – były to oddziały, które zaciągano i opłacano na poszczególne kampanie i nie miały one charakteru stałego. Materiał ludzki stanowili głównie hajducy, co ciekawe etnicznie głównie Serbowie i Rumunii. Wolni hajducy – głównie pasterze ale także i rabusie stopniowo wypierali zwłaszcza z terenów przygranicznych (a więc i niebezpiecznych) ludność pochodzenia węgierskiego.
Hajducy występowali zarówno po stronie siedmiogrodzkiej jak i cesarskiej. Byli bowiem zdecydowanie tańsi od piechoty typu niemieckiego. W szczytowym momencie ich liczebność dochodziła do kilkunastu tysięcy. Największą armię zaciężną, złożoną głównie z hajduków posiadał Gabor Bethlen.
W polu byli bitną piechotą, część z nich posiadała konie i służyła jako konni strzelcy bądź po „dragońsku”.
Część jednostek zaciężnych była jazdą kopijniczą, z wyposażeniem podobnym do jazdy nadwornej bądź bogatszych przedstawicieli jazdy komitackiej lub głównych ludzi u Szeklerów. Jerzy I Rakoczy zatrudniał w swojej kampanii lat 1644-45 około 4-5 tysięcy takiej jazdy. Większe ilościowo zaciągi robił jego syn, Jerzy II, przy okazji wojny z Polską, a później wojny z Portą.
Obce wojska zaciężne
Pierwszą taką jednostką był oddział Giovanandrei Gromo, który przybył do Siedmiogrodu w roku 1564 i liczył 100 konnych i 200 pieszych Włochów. Miała być to straż przyboczna Jan Zygmunta, ale byli często używani w walkach i potyczkach. Dalsze losy oddziału nie są znane.
Polacy pojawili się także stosunkowo wcześnie. Rodzina Zapolyów przyprowadziła w 1556 roku z Polski sporą świtę. Zapisek o nich pochodzi z 1574 roku i wspomina o dwóch jednostkach (najpewniej chorągwiach) kopijników (pewnie usarzy), którzy co pół roku zmieniali się w siedmiogrodzkiej służbie.
Skromne oddziały polskiej jazdy kozackiej służyły także u Gabora Bethlena. Ich liczba wzrosła podczas kampanii przeciw Turkom Jerzego I Rakoczego w 1636 oku. Nawet Jerzy II miał skromny oddział Polaków (lub ew. na polską modę).
Ostatni raz Polacy w armii siedmiogrodzkiej służyli w 1677 roku podczas wojny z cesarzem Leopoldem (ale za francuskie pieniądze). Wojska szybko się skończyła, a książę Apafi Michaly spośród wracających do Polski żołnierzy sformował trzy chorągwie piechoty polskiej (razem 200 ludzi).
W 1595 roku zaciągnięto w krajach bałtyckich za duże pieniądze (żołd wyższy trzykrotnie od żołnierza węgierskiego) 148 Szkotów. Już w 1596 roku dzielnie walczyli w obronie zamku Lippa. Później odznaczyli się także w walkach pod Temeswarem. Wykruszyli się stopniowo w walkach na pograniczu.
Niemiecka piechota pojawiła się w Siedmiogrodzie za sprawą Bethlena Gabora w 1620 roku. W 1621 roku posiadał on regiment liczący 900 ludzi.
W 1623 roku Bethlen okrążył pod Nagyszombat oddział cesarski. 1200 Niemców pod wodzą Franza Becka wybrało zamiast niewoli służbę u Bethlena. Zostali oni osiedleni w okolicach Białogrodu Juliańskiego. W latach pokoju pełnili służbę w stolicy. Przez trzy dekady stanowili trzon zaciężnej piechoty niemieckiej na służbie Siedmiogrodu, choć liczba ich spadała nawet do 200 ludzi. Barwa – kurtka czerwona, kołnierz biały, spodnie do kolan związane taśmą, hełm, trzewiki, muszkiet lontowy.
Jerzy Rakoczy I nowymi zaciągami z Sasów ale także z Polski i Węgier uzupełnił stan piechoty niemieckiej do 1200 ludzi. W 1644 roku ich liczba osiągnęła 2000 ludzi. Posiłkowano się też zaciąganiem wziętych do niewoli żołnierzy z armii cesarskiej. Nowe jednostki osiedlano w okolicach Fogaras. Oprócz piechoty, formowano także dragonów.
Barwa – czerwone kurtki do pół ud, obcisłe czerwone spodnie chowane w czarne buty z cholewami, czarne kapelusze z czerwoną lamówką, oporządzenie (pasy, ładownice) – brązowa skóra. Piechota ani dragonia nie miała pikinierów. Wyjątkiem była kompania młodego Jerzego (przyszłego II), która miała barwę niebieską. Żołd muszkietera to 5 forintów miesięcznie, dragona – 6.
Liczba dragonów nie przekraczała kilkuset. Współdziałając z konnymi strzelcami siedmiogrodzkimi wspierali ogniem walczącą jazdę kopijniczą, zabezpieczali jej odwrót, ale zdążało się, że walczyli jak typowa piechota w obronie umocnionych pozycji.
W czasach Apafi Mihalya (lata siedemdziesiąte - osiemdziesiąte) piechota niemiecka i dragonia służyła głównie w zamkach. Pojawiło się także trochę rajtarów.
W połowie wieku w siłach zbrojnych Siedmiogrodu w dużej liczbie pojawiły się też formacje rodem z Bałkanów, Wołoszczyzny i Mołdawii. Pierwszymi byli kurtanie (kurtány) – lekka jazda bojarska, uzbrojona w łuki i szable (bez kopii). Służyli w armii Jerzego I Rakoczego oraz pod jego synem. Wzięli udział w najeździe na Polskę – w 1657 roku zginął w Polsce dowódca tej formacji – Daniel Sardi.
Drugą grupą byli semeni (szemények). Byli oni zaciągani przez Portę w drugiej połowie XVI wieku, aby uzupełnić siły janczarów. Służyli tu głównie Albańczycy i Bośniacy, ale także i Serbowie. Na początku XVII wieku pojawili się także w wojsku wołoskim u Mateia Basaraba, który 500 takich piechurów wysłał na służbę do Siedmiogrodu. Jerzy II Rakoczy w 1655 roku wspomógł bojarów wołoskich w walce przeciw powstaniu semenów. Ci co przeżycli przysięgli wiernośc także i księciu. Cześciowo za żołd wołoski służyli w Siedmiogordzie, a conajmniej 500 wyszło wraz z armią Rakoczego do Polski (350 pozostalo w Białogrodzie Juliańskim – stolicy – jako załoga zamku). Byli bitną, jak podają źródła najlepszą piechotą w tym czasie w Siedmiogodzie, ale skłonni do buntów (jak owa załoga stolicy), czy zdrady. Strój generalnie czewony, kurtki krótkie, spodnie obcisłe, wysokie baranie czarne czapy. U konnych kutrki dłuższe do łydek, kolczany na lewym boku.
Wojska te były wystawiane w XVI wieku, kiedy działania wojenne przedłużały się. Powoływano je aby kraj (jego granice) przez dłuższy czas nie były zupełnie pozbawione osłony, zanim nie zbiorą się wojska komitackie, saskie i szeklerskie. Były to wojska zaciężne, ale nie miały stałego charakteru, tak jak wojska nadworne. Teoretycznie prawo nakazywało trzem głównym narodowościom siedmiogrodzkim wystawienie po 1000 jeźdźców. W 1543 roku powołano tak 1500 żołnierzy (po 500).
W początkowej fazie wojny XV-letniej w 1594 roku powołano ten rodzaj wojska specjalną ustawą. Finansowano go ze specjalnego podatku dodatkowego (węgierska specjalność – dzisiaj też takie są). Ze środków tych powołano nawet ponad 4000 ludzi. Ustawa zakazywała, aby z podatku specjalnego finansować wojska nadworne. Wojska te istniały jeszcze w 1602 roku, później nie ma o nich wzmianek – prawdopodobnie podatek specjalny zanikł i nie było z czego wojsk tych finansować.
Wyposażenie tej jazdy nie różniło się od innych zaciężnych, inna była ich geneza powstania i sposób finansowania.
Okresowe wojska zaciężne
Inaczej nazywano je wojskami polnymi – były to oddziały, które zaciągano i opłacano na poszczególne kampanie i nie miały one charakteru stałego. Materiał ludzki stanowili głównie hajducy, co ciekawe etnicznie głównie Serbowie i Rumunii. Wolni hajducy – głównie pasterze ale także i rabusie stopniowo wypierali zwłaszcza z terenów przygranicznych (a więc i niebezpiecznych) ludność pochodzenia węgierskiego.
Hajducy występowali zarówno po stronie siedmiogrodzkiej jak i cesarskiej. Byli bowiem zdecydowanie tańsi od piechoty typu niemieckiego. W szczytowym momencie ich liczebność dochodziła do kilkunastu tysięcy. Największą armię zaciężną, złożoną głównie z hajduków posiadał Gabor Bethlen.
W polu byli bitną piechotą, część z nich posiadała konie i służyła jako konni strzelcy bądź po „dragońsku”.
Część jednostek zaciężnych była jazdą kopijniczą, z wyposażeniem podobnym do jazdy nadwornej bądź bogatszych przedstawicieli jazdy komitackiej lub głównych ludzi u Szeklerów. Jerzy I Rakoczy zatrudniał w swojej kampanii lat 1644-45 około 4-5 tysięcy takiej jazdy. Większe ilościowo zaciągi robił jego syn, Jerzy II, przy okazji wojny z Polską, a później wojny z Portą.
Obce wojska zaciężne
Pierwszą taką jednostką był oddział Giovanandrei Gromo, który przybył do Siedmiogrodu w roku 1564 i liczył 100 konnych i 200 pieszych Włochów. Miała być to straż przyboczna Jan Zygmunta, ale byli często używani w walkach i potyczkach. Dalsze losy oddziału nie są znane.
Polacy pojawili się także stosunkowo wcześnie. Rodzina Zapolyów przyprowadziła w 1556 roku z Polski sporą świtę. Zapisek o nich pochodzi z 1574 roku i wspomina o dwóch jednostkach (najpewniej chorągwiach) kopijników (pewnie usarzy), którzy co pół roku zmieniali się w siedmiogrodzkiej służbie.
Skromne oddziały polskiej jazdy kozackiej służyły także u Gabora Bethlena. Ich liczba wzrosła podczas kampanii przeciw Turkom Jerzego I Rakoczego w 1636 oku. Nawet Jerzy II miał skromny oddział Polaków (lub ew. na polską modę).
Ostatni raz Polacy w armii siedmiogrodzkiej służyli w 1677 roku podczas wojny z cesarzem Leopoldem (ale za francuskie pieniądze). Wojska szybko się skończyła, a książę Apafi Michaly spośród wracających do Polski żołnierzy sformował trzy chorągwie piechoty polskiej (razem 200 ludzi).
W 1595 roku zaciągnięto w krajach bałtyckich za duże pieniądze (żołd wyższy trzykrotnie od żołnierza węgierskiego) 148 Szkotów. Już w 1596 roku dzielnie walczyli w obronie zamku Lippa. Później odznaczyli się także w walkach pod Temeswarem. Wykruszyli się stopniowo w walkach na pograniczu.
Niemiecka piechota pojawiła się w Siedmiogrodzie za sprawą Bethlena Gabora w 1620 roku. W 1621 roku posiadał on regiment liczący 900 ludzi.
W 1623 roku Bethlen okrążył pod Nagyszombat oddział cesarski. 1200 Niemców pod wodzą Franza Becka wybrało zamiast niewoli służbę u Bethlena. Zostali oni osiedleni w okolicach Białogrodu Juliańskiego. W latach pokoju pełnili służbę w stolicy. Przez trzy dekady stanowili trzon zaciężnej piechoty niemieckiej na służbie Siedmiogrodu, choć liczba ich spadała nawet do 200 ludzi. Barwa – kurtka czerwona, kołnierz biały, spodnie do kolan związane taśmą, hełm, trzewiki, muszkiet lontowy.
Jerzy Rakoczy I nowymi zaciągami z Sasów ale także z Polski i Węgier uzupełnił stan piechoty niemieckiej do 1200 ludzi. W 1644 roku ich liczba osiągnęła 2000 ludzi. Posiłkowano się też zaciąganiem wziętych do niewoli żołnierzy z armii cesarskiej. Nowe jednostki osiedlano w okolicach Fogaras. Oprócz piechoty, formowano także dragonów.
Barwa – czerwone kurtki do pół ud, obcisłe czerwone spodnie chowane w czarne buty z cholewami, czarne kapelusze z czerwoną lamówką, oporządzenie (pasy, ładownice) – brązowa skóra. Piechota ani dragonia nie miała pikinierów. Wyjątkiem była kompania młodego Jerzego (przyszłego II), która miała barwę niebieską. Żołd muszkietera to 5 forintów miesięcznie, dragona – 6.
Liczba dragonów nie przekraczała kilkuset. Współdziałając z konnymi strzelcami siedmiogrodzkimi wspierali ogniem walczącą jazdę kopijniczą, zabezpieczali jej odwrót, ale zdążało się, że walczyli jak typowa piechota w obronie umocnionych pozycji.
W czasach Apafi Mihalya (lata siedemdziesiąte - osiemdziesiąte) piechota niemiecka i dragonia służyła głównie w zamkach. Pojawiło się także trochę rajtarów.
W połowie wieku w siłach zbrojnych Siedmiogrodu w dużej liczbie pojawiły się też formacje rodem z Bałkanów, Wołoszczyzny i Mołdawii. Pierwszymi byli kurtanie (kurtány) – lekka jazda bojarska, uzbrojona w łuki i szable (bez kopii). Służyli w armii Jerzego I Rakoczego oraz pod jego synem. Wzięli udział w najeździe na Polskę – w 1657 roku zginął w Polsce dowódca tej formacji – Daniel Sardi.
Drugą grupą byli semeni (szemények). Byli oni zaciągani przez Portę w drugiej połowie XVI wieku, aby uzupełnić siły janczarów. Służyli tu głównie Albańczycy i Bośniacy, ale także i Serbowie. Na początku XVII wieku pojawili się także w wojsku wołoskim u Mateia Basaraba, który 500 takich piechurów wysłał na służbę do Siedmiogrodu. Jerzy II Rakoczy w 1655 roku wspomógł bojarów wołoskich w walce przeciw powstaniu semenów. Ci co przeżycli przysięgli wiernośc także i księciu. Cześciowo za żołd wołoski służyli w Siedmiogordzie, a conajmniej 500 wyszło wraz z armią Rakoczego do Polski (350 pozostalo w Białogrodzie Juliańskim – stolicy – jako załoga zamku). Byli bitną, jak podają źródła najlepszą piechotą w tym czasie w Siedmiogodzie, ale skłonni do buntów (jak owa załoga stolicy), czy zdrady. Strój generalnie czewony, kurtki krótkie, spodnie obcisłe, wysokie baranie czarne czapy. U konnych kutrki dłuższe do łydek, kolczany na lewym boku.
Ostatnio zmieniony środa, 21 grudnia 2011, 20:41 przez sowabud, łącznie zmieniany 1 raz.
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Ot drobna literówka do poprawieniasowabud pisze:Jerzy I Rakoczy zatrudniał w swojej kampanii lat 1644-45 około 4-500 tysięcy takiej jazdy.
![Wink ;)](./images/smilies/icon_e_wink.gif)
Niezwykle ciekawe informacje Marcinie, bardzo Ci dziękuję!
Kontakt tylko na maila
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Artyleria
Zadanie wystawiania artylerii należało w Księstwie siedmiogrodzkim do miast saskich. W 1552 roku do Siedmiogrodu weszły wojska Ferdynanda Habsburga i założono pierwszy arsenał artylerii w Wielkim Sybinie. Było w nim 45 armat różnej wielkości. Później, za Bathorych rolę arsenału książęcego pełnił zamek w Białogrodzie Juliańskim. W czasie wojny piętnastoletniej artyleria została zdziesiątkowana, toteż rola Białogrodu jako arsenału także zmniejszyła się. W kolejnych latach ponownie rozbudowano artylerię i oprócz Białogrodu ważną rolę pełnił zamek Fogaras.
Działa odlewano w odlewniach miejskich, później wielu możnowładców posiadało własne odlewnie armat. Odlewnie miejskie funkcjonowały w Hust, Wielkim Waradynie i Fogaras, potem także w Lippie. W połowie XVI wieku powołano książęcą odlewnię w Białogrodzie.
Najwięcej dla rozbudowy siedmiogrodzkiej artylerii zrobił Jerzy I Rakoczy. Miał własną odlewnię w Szaroszpatoku, a za jego panowania ponownie arsenał w Białogrodze zyskał na znaczeniu, dzięki odlewaniu nowych armat. Działa odlewano w dłuższych seriach po 10-12 sztuk na raz. Najwięcej odlano dział 10 funtowych (średnich), które wykorzystywano także jako armaty oblężnicze. Za Jerzego I w odlewni książęcej i prywatnej odlano do 300 armat różnego wagomiaru. Koszt produkcji działa 10 funtowego wynosił 3 tysiące forintów. Brakowalo natomiast armat mniejszych kalibrów, które jako lżejsze można było łatwiej transportować na dłuższe odległości.
W połowie XVI wieku stan artylerii zamkowej był opłakany. Armat było mało i były przestarzałe. W Temeszwarze w 1552 roku było tylko 5 armat, ale w 1598 roku Wielki Waradyn miał już 22 działa a Lippa – 18. W 1630 roku Waradyn miał już 60 armat, a Fogaras – 30. W drugiej połowie wieku działa te, wraz z zamkami i twierdzami wpadły w ręce tureckie. Spore straty artylerii przyniosła też wyprawa polska Jerzego II Rakoczego.
W XVII wieku cały czas działały odlewnie miejskie, z tym że przeważnie na zamówienia prywatne. Najzamożniejsi uzbrajali bowiem swe zamki i rezydencje w artylerię mniejszych kalibrów. Armaty te mogły służyć jako rezerwa artylerii na czas wojny.
Młyny prochowe w ilości 33 na całych Węgrzech stanowiły wystarczające zaplecze do produkcji prochu. 8 z nich znajdowało się w księstwie. Kolejnych 5 młynów węgierskich czasowo znajdowało się na terenie księstwa. Siarkę wydobywano z górach marmaroskich i Torja, saletrę w komitacie Szabolcs oraz w Kalló i Nyirbator.
Transport armat leżał w gestii duchownych saskich. Jedno działo ciągnęły 24-28 konie, dla armaty oblężniczej trzeba było kilku tuzinów wołów.
Tabory
Jak każdej armii XVII wiecznej, tak i siedmiogrodzkiej towarzyszyły tabory z zaopatrzeniem. 40-tysięczna armia Zygmunta Bathorego podczas kampanii wołoskiej posiadała 3718 wozów. Armii Bethlena (20 tysięcy ludzi) z 1626 roku oprócz wozów konnych towarzyszyło 2000 wozów ciągnionych przez woły.
Zadanie wystawiania artylerii należało w Księstwie siedmiogrodzkim do miast saskich. W 1552 roku do Siedmiogrodu weszły wojska Ferdynanda Habsburga i założono pierwszy arsenał artylerii w Wielkim Sybinie. Było w nim 45 armat różnej wielkości. Później, za Bathorych rolę arsenału książęcego pełnił zamek w Białogrodzie Juliańskim. W czasie wojny piętnastoletniej artyleria została zdziesiątkowana, toteż rola Białogrodu jako arsenału także zmniejszyła się. W kolejnych latach ponownie rozbudowano artylerię i oprócz Białogrodu ważną rolę pełnił zamek Fogaras.
Działa odlewano w odlewniach miejskich, później wielu możnowładców posiadało własne odlewnie armat. Odlewnie miejskie funkcjonowały w Hust, Wielkim Waradynie i Fogaras, potem także w Lippie. W połowie XVI wieku powołano książęcą odlewnię w Białogrodzie.
Najwięcej dla rozbudowy siedmiogrodzkiej artylerii zrobił Jerzy I Rakoczy. Miał własną odlewnię w Szaroszpatoku, a za jego panowania ponownie arsenał w Białogrodze zyskał na znaczeniu, dzięki odlewaniu nowych armat. Działa odlewano w dłuższych seriach po 10-12 sztuk na raz. Najwięcej odlano dział 10 funtowych (średnich), które wykorzystywano także jako armaty oblężnicze. Za Jerzego I w odlewni książęcej i prywatnej odlano do 300 armat różnego wagomiaru. Koszt produkcji działa 10 funtowego wynosił 3 tysiące forintów. Brakowalo natomiast armat mniejszych kalibrów, które jako lżejsze można było łatwiej transportować na dłuższe odległości.
W połowie XVI wieku stan artylerii zamkowej był opłakany. Armat było mało i były przestarzałe. W Temeszwarze w 1552 roku było tylko 5 armat, ale w 1598 roku Wielki Waradyn miał już 22 działa a Lippa – 18. W 1630 roku Waradyn miał już 60 armat, a Fogaras – 30. W drugiej połowie wieku działa te, wraz z zamkami i twierdzami wpadły w ręce tureckie. Spore straty artylerii przyniosła też wyprawa polska Jerzego II Rakoczego.
W XVII wieku cały czas działały odlewnie miejskie, z tym że przeważnie na zamówienia prywatne. Najzamożniejsi uzbrajali bowiem swe zamki i rezydencje w artylerię mniejszych kalibrów. Armaty te mogły służyć jako rezerwa artylerii na czas wojny.
Młyny prochowe w ilości 33 na całych Węgrzech stanowiły wystarczające zaplecze do produkcji prochu. 8 z nich znajdowało się w księstwie. Kolejnych 5 młynów węgierskich czasowo znajdowało się na terenie księstwa. Siarkę wydobywano z górach marmaroskich i Torja, saletrę w komitacie Szabolcs oraz w Kalló i Nyirbator.
Transport armat leżał w gestii duchownych saskich. Jedno działo ciągnęły 24-28 konie, dla armaty oblężniczej trzeba było kilku tuzinów wołów.
Tabory
Jak każdej armii XVII wiecznej, tak i siedmiogrodzkiej towarzyszyły tabory z zaopatrzeniem. 40-tysięczna armia Zygmunta Bathorego podczas kampanii wołoskiej posiadała 3718 wozów. Armii Bethlena (20 tysięcy ludzi) z 1626 roku oprócz wozów konnych towarzyszyło 2000 wozów ciągnionych przez woły.
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
A co z kadrą artylerzystów? Rekrutowano ją poza granicami kraju?
Kontakt tylko na maila
- kadrinazi
- Tat-Aluf
- Posty: 3578
- Rejestracja: wtorek, 9 maja 2006, 12:09
- Lokalizacja: Karak Edinburgh
- Been thanked: 1 time
- Kontakt:
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Nieco wizerunków jazdy węgierskiej z drugiej połowy XVI wieku, ot tak dla porównania:
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/-VEAnRcUfgN8/TwRSVIE1uTI/AAAAAAAAA9w/BEv0m41T1gE/s1600/w%25C4%2599gier.jpg)
![Obrazek](http://3.bp.blogspot.com/-mksiSTjDk0k/Tor-UPETzzI/AAAAAAAAAzA/OFUTybaWRUE/s1600/W%25C4%2599grzy2.jpg)
![Obrazek](http://1.bp.blogspot.com/-vTVO2kr_P8U/Tor-ZN77osI/AAAAAAAAAzE/262z9M9CO8k/s1600/W%25C4%2599grzy.jpg)
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/-kfYFHrpNsQ0/Tm_7YRcvE3I/AAAAAAAAAyA/5N7AM1SrwxY/s1600/%25C4%2599grzy2.jpg)
![Obrazek](http://2.bp.blogspot.com/-Lz1EJ1nN1fo/Tm_7lK_4KUI/AAAAAAAAAyE/1wEFiZQMOmQ/s1600/W%25C4%2599grzy1.jpg)
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/-VEAnRcUfgN8/TwRSVIE1uTI/AAAAAAAAA9w/BEv0m41T1gE/s1600/w%25C4%2599gier.jpg)
![Obrazek](http://3.bp.blogspot.com/-mksiSTjDk0k/Tor-UPETzzI/AAAAAAAAAzA/OFUTybaWRUE/s1600/W%25C4%2599grzy2.jpg)
![Obrazek](http://1.bp.blogspot.com/-vTVO2kr_P8U/Tor-ZN77osI/AAAAAAAAAzE/262z9M9CO8k/s1600/W%25C4%2599grzy.jpg)
![Obrazek](http://4.bp.blogspot.com/-kfYFHrpNsQ0/Tm_7YRcvE3I/AAAAAAAAAyA/5N7AM1SrwxY/s1600/%25C4%2599grzy2.jpg)
![Obrazek](http://2.bp.blogspot.com/-Lz1EJ1nN1fo/Tm_7lK_4KUI/AAAAAAAAAyE/1wEFiZQMOmQ/s1600/W%25C4%2599grzy1.jpg)
Kontakt tylko na maila
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Artylerzyści
Dobrze wyszkoleni artylerzyści byli na Węgrzech i w Siedmiogrodzie rzadkością. W Siedmiogrodzie byli to główni Sasi, ale ważniejsze stanowiska zajmowali Włosi – przynajmniej w XVI wieku. W 1575 roku starszym nad armatą (głównym moździerzowym po „mojemu”) u Bathorego był Rafael Cinna. Dowódcami arsenału w Białogrodzie Juliańskim za Bathorych byli także Włosi z Cremony. W XVII wieku oprócz Sasów w artylerii służyli głównie Niemcy. Artylerzystów zaciągano z Wiednia, ale także z odległego Gdańska czy nawet Danii. Nie mniej byli oni rodzynkami, a na większy zamek przypadał jeden-dwóch mistrzów z zagranicy. Jerzy I Rakoczy zaciągał także Szwedów, miał także jednego Szkota – Andreasa Gaudina.
Nie oznacza to, że siedmiogrodzka artyleria nie była skuteczna. Na przykład podczas oblężenia Suczawy w 1653 roku za Jerzego II Rakoczego. Dezerter zdradził położenie namiotu głównodowodzącego – kozaka Timusa (Timusza ? – nigdy nie wiem, czy Węgrzy zwęgierszczyli pisownię imion czy nie). Wycelowano trzy działa i czekano aż zapali się światło w namiocie. Timus zginał śmiertelnie raniony kula armatnią.
W XVII wieku w armiach pojawiła się lżejsza artyleria. Węgierscy i siedmiogrodcy wodzowie nie poważali jednak lekkich dział, stąd ich ilość była dość skromna. Z kolei transport dział większych kalibrów był kłopotliwy z uwagi na wielką ilość zwierząt pociągowych jakich wymagał, a także trudne warunki terenowe na jakich działały wojska siedmiogrodzkie.
Służby techniczne
Pisałem już o taborach. Dodam tylko, że na jeden wóz przypadało 3-4 ludzi. W taborach Zygmunta Bathorego w 1595 roku służyło ok. 14 tysięcy ludzi (3718 wozów, na 40 tys. wojska). Wojsku towarzyszyły całe stada zwierząt rzeźnych, bowiem na 100 ludzi potrzeba było tygodniowo 3 krów lub 4 wieprzy. Armii towarzyszyły całe zastępy kowali, kołodziejów, powroźników, bednarzy itp. Bogatsi zabierali ze sobą odpowiednie służby. Władysław Rhédy w na wyprawę do Polski zabrał 136 ludzi, z czego tylko 32 to żołnierze.
Armia siedmiogrodzka nie posiadała osobnych służb technicznych. W XVI wieku prace saperskie, budowa dróg, mostów, szańców itp. były wykonywane przez plebejską piechotę, a na terenie Siedmiogrodu przez chłopów pańszczyźnianych. W XVII wieku prace te także spoczywały na barkach piechoty i chłopstwa. Na terenie księstwa nie stwarzało to większych problemów – armia siedmiogrodzka sprawnie przeprawiła się przecież przez zimowe Karpaty. Brak wykształconej kadry inżynierskiej i przygotowanej do tej roli piechoty powodował natomiast później w Polsce bardzo wiele problemów, głównie podczas przepraw przez rzeki. Podobnie rzecz się miała ze zdobywaniem twierdz i zamków. W XVII wieku armia siedmiogrodzka nie potrafiła zajmować takich miejsc w sposób planowy, po oblężeniu.
Dobrze wyszkoleni artylerzyści byli na Węgrzech i w Siedmiogrodzie rzadkością. W Siedmiogrodzie byli to główni Sasi, ale ważniejsze stanowiska zajmowali Włosi – przynajmniej w XVI wieku. W 1575 roku starszym nad armatą (głównym moździerzowym po „mojemu”) u Bathorego był Rafael Cinna. Dowódcami arsenału w Białogrodzie Juliańskim za Bathorych byli także Włosi z Cremony. W XVII wieku oprócz Sasów w artylerii służyli głównie Niemcy. Artylerzystów zaciągano z Wiednia, ale także z odległego Gdańska czy nawet Danii. Nie mniej byli oni rodzynkami, a na większy zamek przypadał jeden-dwóch mistrzów z zagranicy. Jerzy I Rakoczy zaciągał także Szwedów, miał także jednego Szkota – Andreasa Gaudina.
Nie oznacza to, że siedmiogrodzka artyleria nie była skuteczna. Na przykład podczas oblężenia Suczawy w 1653 roku za Jerzego II Rakoczego. Dezerter zdradził położenie namiotu głównodowodzącego – kozaka Timusa (Timusza ? – nigdy nie wiem, czy Węgrzy zwęgierszczyli pisownię imion czy nie). Wycelowano trzy działa i czekano aż zapali się światło w namiocie. Timus zginał śmiertelnie raniony kula armatnią.
W XVII wieku w armiach pojawiła się lżejsza artyleria. Węgierscy i siedmiogrodcy wodzowie nie poważali jednak lekkich dział, stąd ich ilość była dość skromna. Z kolei transport dział większych kalibrów był kłopotliwy z uwagi na wielką ilość zwierząt pociągowych jakich wymagał, a także trudne warunki terenowe na jakich działały wojska siedmiogrodzkie.
Służby techniczne
Pisałem już o taborach. Dodam tylko, że na jeden wóz przypadało 3-4 ludzi. W taborach Zygmunta Bathorego w 1595 roku służyło ok. 14 tysięcy ludzi (3718 wozów, na 40 tys. wojska). Wojsku towarzyszyły całe stada zwierząt rzeźnych, bowiem na 100 ludzi potrzeba było tygodniowo 3 krów lub 4 wieprzy. Armii towarzyszyły całe zastępy kowali, kołodziejów, powroźników, bednarzy itp. Bogatsi zabierali ze sobą odpowiednie służby. Władysław Rhédy w na wyprawę do Polski zabrał 136 ludzi, z czego tylko 32 to żołnierze.
Armia siedmiogrodzka nie posiadała osobnych służb technicznych. W XVI wieku prace saperskie, budowa dróg, mostów, szańców itp. były wykonywane przez plebejską piechotę, a na terenie Siedmiogrodu przez chłopów pańszczyźnianych. W XVII wieku prace te także spoczywały na barkach piechoty i chłopstwa. Na terenie księstwa nie stwarzało to większych problemów – armia siedmiogrodzka sprawnie przeprawiła się przecież przez zimowe Karpaty. Brak wykształconej kadry inżynierskiej i przygotowanej do tej roli piechoty powodował natomiast później w Polsce bardzo wiele problemów, głównie podczas przepraw przez rzeki. Podobnie rzecz się miała ze zdobywaniem twierdz i zamków. W XVII wieku armia siedmiogrodzka nie potrafiła zajmować takich miejsc w sposób planowy, po oblężeniu.
- sowabud
- Lieutenant
- Posty: 574
- Rejestracja: wtorek, 10 listopada 2009, 18:50
- Lokalizacja: Budapeszt-Warszawa na zmianę
- Been thanked: 1 time
Re: Armia siedmiogrodzka w XVII wieku
Wrzucam także link ze strony węgierskiej z konwersjami figurek 1:72 (Zvezdy i Oriona) na węgierską husarię z "naszego" okresu. Mi nie bardzo sie podobają. Ale wrzucam, bo to ciekawy pomysł.
http://wargame.hu/#article=115;
http://wargame.hu/#article=115;